(1964 iledek N o r a sh e n r-nu.1964-91 ci illerde i L i C r-nu)- Nax. Mr-da inzibati r-n. 1930 ilde teskil edilmisdir.Sm.-da ve sm.s.-de Erm.Respublikasi,c.-da ce c.-q.-de iranla hemserheddir.Sah. 1,16 min km*.Eh.112 min nefer (2001,1 yanvar).R-nda 1 sheher.,72 kend ve diger yasayis menteqesi var.Merkezi SERUR sheheridir. Tebiet. R-nun sethi sm-da ve s.-de dagliq,Arazboyu hissede bir-birinden tire ve yuksekliklerle ayrilan maili duzenliklerden (SHERUR,QARABAGLAR,KENGERLI,SERDAR,TENENEM duzleri ve Boyukduzun bir hissesi) ibaretdir.Erazide Dereleyez silsilesi esas yer tutur. Hund.Araz cayi sahilinde teqr.600-700 m-den Dereleyez silsilesinde 2775 m-edek (Qalinqaya d.) deyisir.Dzenlik ve dageteyi hissede esasen Antropogen,dagliq hissede Devon,Perm,Trias,Tabasir cokuntuleri yayilmisdir.Faydali qazintilari:polimetal filizler,travertin,mermerebenzer eheng- dasi ve s.Yayi quraq kecen soyuq yarimsehra,quru col ve yayi quraq kecen soyuq iqlimi var. Orta temp-r yanvarda 3-den 6 C-ye qeder,iyulda 20-26 C,illik yaginti 200-400 mm-dir. Caylari (Serqii Arpacay ve s.) r-nun Iranla serhedi boyu axan Araz hovzesine aiddir; suvarmada genis istifade olundugundan sulari yayda mensebe catmir.Serqi Arpacay ustunde tikilmis su anbarinin fealiyyeti sayesinde kend teserrufati torpaqlarinin suvarilmasi temin edilir.Boz ve cemen-boz,shoreketvari boz-qonur,dag-sabalidi ve qehveyi dag-mese torpaqlari yayilmisdir. Bitki ortuyu esasen,yarimsehra bitkilerinden (yovsan,soranotu ve s.) ve dag-kserofitlerinden ibaretdir.Heyvanlari:qayakecisi,muflon,canavar,tulku,boz dovsan,coldonuzu,dasliq delesi,col sicani ve s. Quslardan: qirqovul,keklik,ular,qaraqalin,bagriqara ve s. var. Ehali.R-nun ehalisi 1980 ille muqayisede 30 min nefer,yaxud teqr. 39% artmisdir. Orta sixliq 1 km*-de 97 neferdir.Iri yasayis menteqeleri Serur sheheri,Qarabaglar ve Qivraq k.-leridir. Teseruffat.Son iller muxtar respublikada aparilan quruculuq ve abadliq isleri neticesinde iqtisiadi ve medeni heyatin butun sahelerinde boyuk irelileyislere nail olunms, S.r. da esl inkisaf yoluna qedem qoyulmusdur.S.r Nax.Mr-in en boyuk tutunculuk, uzumculuk, heyvandarliq,taxilciliq,terevezcilik,r-nu,Azerb.Respublikasinin ise iri tutunculuk r-nlarin dan biridir.K.t.-na yararli torpaqlar 41,2 min ha-dir.Bunun 13 min ha -i sum yeri,5 min ha-i coxillik bitkiler,6,2 min ha-i dince qoyulmus torpaqlar,0,4 min ha-i bicenekler,16,6 min ha-i otlaqlardir.Suvarilan torpaqlar 20,4 min ha-dir.Denli ve denlipaxlali bitkiler (esasen bugda, qismen arpa,qargidali ve s.),texniki bitkiler (tutun),terevez-bostan bitkileri,(o cumleden seker cugunduru),kartof,yem bitkileri ekilir. 1999 ilde S.r.-nu uzre aqrar islahatlar basa catdirilib. 18881 ha sahe xususi mulkiyyete verilib, 48 ha-dan artiq torpaq ise belediyye mulkuyetinde qalib.99757 nefer pay normasi esasinda torpaq paylari ile temin olunub. Her nefere orta hesabla 1893 m* torpaq sahesi dusub.Torpaqlari suvarmaq ucun Hemzeli,Sehid Memmed,Kerimbeyli ve diger kendlerde nasos stansiyalarindan ve artezian quyularindan istifade edilmisdir.58 km-lik Serur-Naxcivan su kemeri berpa edilib ise salinmisdir.1997-98 iller erzinde S.r-nda butun teserrufat dereceleri uzre taxil mehsullari istesali 45,1%,kartof istehsali 14,6%,meyve istehsali 7,6%,uzum isteh- sali ise 5,3% artmisdir.1998 ilde muxtar respublikada istehsal olunan taxilin 53,2%-i,tutunun 89,7%-i, terevezin 60,9%-i,bostan mehsullarinin 32,1%-i,kartofun 66,5%-i,meyvenin 65,9%-i, uzumun 53,6%-i Serur rayonunun payina dusmusdur 1998 ilde S.r-nda et istisna olmaqla, heyvan- darliq mehsullari uzre de xeyli ugurlar elde etmisdir.Sud istehsali 1970 ildekine nisbeten 48,3%,yun istesali 57,4%, yumurta istesali 3 defe artmisdir.1998 ilde S.r-nida 1,4 min ton et,9,8 min ton sud,23,4 min eded yumurta, 136,5 ton yun istesal olunmusdur. Muxtar respub- likada istehsal olunan etin 33,3%-i,sudun 36,4%-i,yunun 24,0%-i,yumurtanin 41,3%-i Serur rayonuna aiddir.(1998). Rayonda 3 seker cugunduru sirketi fealiyyet gosterir (2000 ilde r-nida 41 min ton seker cugunduru istehsal edilmisdir).Konserv z-du,3 serab z-du,qusculuq f-ki,se- naye kombinati,Gumuslu dag medeni, Sahtaxti das karxanasi r-nun esas senaye muesseleridir. Medeni quruculuq ve sehiyye.Son iller Serur rayonunun sosial infffrastrukturunun mohkemlendirilmesi,ehalinin guzeraninin yaxsilasdirilmasi,tehsilin, medeniyyetin,sehiyyenin inkisafi sahesinde ardicil tedbirler heyata kecirilir.Diadin,Qorculu,Serxanli,Yeni Kerki, Dervisler kend orta mekteb binalari tikilib istifadeye verilmis,Araliq ve diger kend orta mektebleri esasli temin olunmusdur.R-nun 36 mektebeqeder muessisesinde 1660 usaq terbiye olunur,70 umumtehsil mektebinde 22494 sagird oxuyur (2000).R-nda 83 klub muessisesi,tarix- -diyarsunasliq muzeyi,77 kitabxana fealiyyet gosterir (2000).R-nun sosial-siyasi,iqtisadi ve medeni heyatini isiqlandiran Serur rayonu Icra Hakimiyyetinin orqani "Serurun sesi"qezeti 1931 ilden nesr edilir (1931-54 illerde "Pambiga dogru",1954-59 illerde "Norasen kolxozcusu", 1966-91 illerde "Isiqli yol" adlari ile cixmisdir).Telefon sebekesi istifadeye verilmis, yeni televiziya oturucusu qurasdirilmidir. R-nida 803 carpayiliq 14 xestexana,44 feldser-mama menteqesi,ambulatoriyalar,tecili yardim stansiyasi, r-n gigiyena-epidemiologiya merkezi fealliyyet gosterir.Butun ixtisaslar uzre 109 hekim,589 orta tibb iscisi calisir (2000).